Bajty wiedzy · Oszustwa w internecie

Za dobre, żebybyło prawdziwe?

Jak rozpoznać oszustwo w internecie i co zrobić, gdy ktoś chce wyciągnąć od ciebie hasło, kod albo pieniądze. Poradnik dla dzieci 10–15 lat.

Czerwona maskotka Landtech Kids ogląda przez lupę podejrzaną wiadomość o prezencie w telefonie
Bajt 02 · poradnik dla dzieci 10–15 lat

Na czym polega oszustwo w internecie?

Oszust to ktoś, kto udaje kogoś innego albo obiecuje coś świetnego, żeby coś od ciebie wyciągnąć. Oszuści są sprytni i świetnie przygotowani.

pieniądzehasłokonto w grzedane rodzicówzdjęcia

Nabierają dzieci, nastolatków i dorosłych. Także bardzo mądrych.

Dlatego nie chodzi o to, żeby być sprytniejszym od oszusta, tylko żeby znać jego sztuczki.

Uważaj na

Najczęstsze pułapki

Darmowe waluty i skórki w grach„Generator” obiecuje darmowe monety, diamenty czy skórki. W rzeczywistości chce twojego loginu i hasła, a potem zabiera ci konto.
Wygrana, której nie było„Gratulacje, wygrywasz telefon! Zapłać tylko za wysyłkę.” Nie bierzesz udziału w żadnym konkursie? To nie możesz niczego wygrać.
Wiadomość „od kolegi”Ktoś przejął konto znajomej osoby i pisze: „pożycz kod BLIK”, „wpisz kod z SMS-a”, „klikaj, jest na tym filmie”.
Fałszywy SMS albo mail„Twoja paczka czeka, dopłać 1,99 zł”, „twoje konto zostanie zablokowane”. Link prowadzi na podrobioną stronę, która kradnie dane.
Sklep, który znikaRzecz jest bardzo tania, sprzedawca chce przelewu poza platformą, a paczka nigdy nie przychodzi.
Wymiana w grze„Daj pierwszy, zaraz oddam”, a potem ktoś znika z twoim przedmiotem.
Łatwy zarobek„Przyjmij przelew i prześlij dalej, dostaniesz 100 zł.” To pomaganie przestępcom w ukrywaniu pieniędzy i może skończyć się bardzo poważnymi kłopotami.
Fałszywa przyjaźńKtoś poznany w sieci jest bardzo miły, komplementuje, daje prezenty w grze, a potem prosi o sekret, zdjęcia albo spotkanie. To nie przyjaźń, to pułapka.
Zatrzymaj się

Czerwone flagi

Jeśli zauważasz choć jedną z tych rzeczy, zatrzymaj się.

Pośpiech„zostało 5 minut”, „teraz albo nigdy”Oszust nie chce dać ci czasu na zastanowienie ani na zapytanie kogoś.
Strach„konto zostanie usunięte”, „zgłoszę cię na policję”Strach wyłącza myślenie. Prawdziwe firmy tak nie piszą.
Za dobre, żeby było prawdziwedarmowy telefon, darmowa walutaNikt nie rozdaje telefonów ani darmowych walut za kliknięcie.
Prośba o hasło albo kodhasło, kod z SMS-a, kod BLIK, dane kartyŻadna uczciwa osoba ani firma o to nie prosi. Nigdy.
Sekret„nie mów nikomu”, „to nasz sekret”Sekret przed dorosłymi to najważniejsza czerwona flaga.
Wyjście poza aplikacjępłatność albo rozmowa gdzie indziejOszust chce wyjść tam, gdzie nikt go nie pilnuje.
Co zrobić

Zasada STOP

Ta sama zasada co przy hejcie, tylko w wersji na oszustwa.

SStop

Nie działaj w pośpiechu. Prawdziwa okazja poczeka pięć minut, a oszust nie.

TTwarde sprawdzenie

Sprawdź inną drogą. Kolega prosi o BLIK? Zadzwoń do niego albo zapytaj na żywo. Sklep wysyła SMS? Wejdź na jego stronę samodzielnie, nie przez link.

OOchroń dane

Nie podawaj hasła, kodów z SMS-a, kodów BLIK, danych karty, adresu ani nazwy szkoły. Nie klikaj linków i nie pobieraj plików od nieznanych osób.

PPowiedz

Zapytaj dorosłego, zanim coś klikniesz, zapłacisz albo komuś coś wyślesz. Pytanie nic nie kosztuje, a może uratować konto albo pieniądze.

Potem klikaj w karty, żeby odkrywać je po kolei.
Zanim coś się stanie

Jak chronić się zawczasu

Długie hasłoŁatwo zapamiętać zdanie z kilku słów, a trudno je zgadnąć.MojKotJeNaleśnikiWPiatek
Każde hasło inneKażda gra i aplikacja ma mieć inne hasło. Wtedy jeden wyciek nie otwiera wszystkiego.
Weryfikacja dwuetapowaWłącz ją w grach i mediach społecznościowych. Poproś dorosłego, jeśli nie wiesz jak.
Oficjalna drogaLoguj się tylko przez oficjalną aplikację albo stronę wpisaną samodzielnie, nigdy przez link z wiadomości.
Zakupy z dorosłymKupuj w grach tylko przez oficjalny sklep i razem z dorosłym.
Prywatny profilNie pokazuj publicznie adresu, szkoły ani numeru telefonu.
To nie jest wstyd

Gdy dasz się nabrać

Oszuści robią to zawodowo i nabierają także dorosłych. Najgorsze, co można zrobić, to ukrywać sprawę, bo liczy się czas.

Jeśli ktoś ci grozi albo cię szantażuje, nie płać i nie wysyłaj nic więcej. Powiedz dorosłemu, bo to sprawa dla policji.

  1. 1
    Powiedz dorosłemu od razuJeśli chodzi o pieniądze albo kartę rodziców, trzeba natychmiast zadzwonić do banku. Szybka reakcja czasem pozwala zatrzymać pieniądze.
  2. 2
    Zmień hasłaDo przejętego konta i do każdego innego, które miało to samo hasło. Wyloguj wszystkie urządzenia i włącz weryfikację dwuetapową.
  3. 3
    Uprzedź znajomychNapisz, że twoje konto było przejęte i żeby nie odpowiadali na dziwne wiadomości „od ciebie”.
  4. 4
    Zgłoś oszustaW aplikacji albo grze. Oszustwo można też zgłosić do CERT Polska przez incydent.cert.pl, a podejrzany SMS przesłać bezpłatnie na numer 8080.
  5. 5
    Zachowaj dowodyZrzuty ekranu wiadomości, nazwę konta, potwierdzenia płatności.
Sprawdź się

Co robisz? Trzy sytuacje

Przeczytaj sytuację, zastanów się, a potem kliknij, żeby zobaczyć odpowiedź.

01Kuzyn pisze na komunikatorze: „Pilnie potrzebuję kodu BLIK na 200 zł, oddam jutro, nie mogę teraz rozmawiać”.Co robisz? Pokaż odpowiedź

Nie wysyłasz kodu. Dzwonisz do kuzyna albo pytasz rodzica. Pośpiech i „nie mogę rozmawiać” to klasyczne sygnały przejętego konta.

02Na czacie w grze ktoś daje link do strony z darmowymi skórkami, trzeba się tylko zalogować.Co robisz? Pokaż odpowiedź

Nie klikasz. Skórki kupuje się wyłącznie w oficjalnym sklepie gry, a „generatory” kradną konta.

03Nowa znajomość z gry od tygodni jest bardzo miła, a teraz prosi, żebyście rozmawiali w innej aplikacji i żeby to zostało waszym sekretem.Co robisz? Pokaż odpowiedź

Mówisz dorosłemu. Prośba o sekret i przeniesienie rozmowy w inne miejsce to poważne czerwone flagi.

Sprawdź, co jest prawdą

Mity i fakty

Mit„Mnie to nie dotyczy, nie mam pieniędzy.”
FaktOszuści chcą też kont w grach, danych rodziców, zdjęć i twojego konta do oszukiwania znajomych.
Mit„Oszusta od razu widać po błędach.”
FaktCoraz częściej wiadomości są napisane bezbłędnie, a strony wyglądają jak prawdziwe.
Mit„Skoro kolega do mnie pisze, to na pewno on.”
FaktKonto mogło zostać przejęte. Sprawdź inną drogą.
Mit„Jak się przyznam, to będę mieć kłopoty.”
FaktIm szybciej powiesz, tym więcej da się uratować. Kłopot ma oszust, nie ty.
Zanim klikniesz

Moja karta: 5 pytań

Wydrukuj i przyklej przy komputerze albo zrób zdjęcie telefonem.

5 pytań przed kliknięciem
  1. 1Czy ktoś mnie pogania albo straszy?
  2. 2Czy to nie jest za dobre, żeby było prawdziwe?
  3. 3Czy ktoś chce mojego hasła, kodu albo pieniędzy?
  4. 4Czy ktoś prosi mnie o zachowanie sekretu?
  5. 5Czy mogę sprawdzić to inną drogą albo zapytać dorosłego?
Jedno „tak” w pytaniach 1–4 oznacza: STOP.
Kolorowanka: eLTek z tarczą zatrzymuje podejrzany prezent w telefonie
Kolorowanka

Pokoloruj eLTeka!

eLTek z tarczą zatrzymuje podejrzany prezent w telefonie. Wydrukuj kolorowankę i porozmawiajcie przy kredkach o tym, czego dowiedzieliście się w tym bajcie.

wsteczJak działa internet?dalejSztuczna inteligencja i deepfake
Czytaj mój komiks!