Bajt 14 · 10–15 lat · 7 minut

AI – mądra,ale nie zawsze dobra

Czaty AI pomagają w nauce i zabawie. Ale potrafią zmyślać, udawać przyjaciela, a w złych rękach – podrabiać głos i zdjęcia. Poznaj zagrożenia, żeby korzystać z AI mądrze.

Czerwona maskotka Landtech Kids z lupą wskazuje maskę AI, która z jednej strony się rozpada
W skrócie

Trzy najważniejsze rzeczy

1

AI brzmi pewnie, ale często się myli. Sprawdzaj ważne rzeczy w innym źródle.

2

Nie mów czatowi AI swoich sekretów, adresu ani haseł. Nie wiesz, kto to potem przeczyta.

3

Głos, zdjęcie i film da się podrobić. Gdy ktoś czegoś pilnie chce – sprawdź inną drogą.

Zagrożenie 1

AI może się mylić – i brzmi przy tym bardzo pewnie

Czat AI nie „wie”, tylko zgaduje, jakie słowa pasują do siebie. Czasem wymyśla fakty, daty, a nawet książki i strony, które nie istnieją. Mówimy, że AI halucynuje. Dlatego ważne informacje – do szkoły, o zdrowiu, o pieniądzach – zawsze sprawdzaj w innym źródle albo zapytaj dorosłego.

AICzat AIzawsze odpowiada… ale nie zawsze dobrze
Ile nóg ma pająk?
Pająk ma 6 nóg, tak jak wszystkie owady. 🕷️!Błąd: pająk ma 8 nóg i nie jest owadem
Napisz mi wypracowanie o Mickiewiczu
Adam Mickiewicz napisał „Pana Tadeusza” w 1912 roku…!Zmyślona data – to był 1834 rok

AI to nie przyjaciel

Niektóre aplikacje mają „wirtualnych przyjaciół” albo postacie, z którymi można pisać godzinami. Są zawsze miłe i zawsze mają czas – bo tak je zaprojektowano, żebyś wracał lub wracała.

  • AI nie ma uczuć i nie zastąpi prawdziwych ludzi.
  • Gdy jest ci smutno, porozmawiaj z kimś bliskim albo zadzwoń pod 116 111.
  • Jeśli czat namawia cię do czegoś złego albo niebezpiecznego – przerwij i powiedz dorosłemu.

Nie oddawaj swoich danych

To, co piszesz do AI, trafia na serwery firmy. Może zostać zapisane i przeczytane. Czatowi nie mów:

  • imienia i nazwiska, adresu, szkoły,
  • haseł, kodów, numerów kart rodziców,
  • sekretów swoich i cudzych,
  • nie wrzucaj zdjęć swoich ani kolegów.

Podrobiony głos

AI potrafi skopiować czyjś głos z kilku sekund nagrania. Oszuści dzwonią albo wysyłają wiadomość głosową „od mamy” czy „od kolegi”: „Pilnie potrzebuję pieniędzy / kodu BLIK!”.

  • Rozłącz się i oddzwoń na zapisany w telefonie numer tej osoby.
  • Ustalcie w rodzinie hasło-sprawdzian, które zna tylko rodzina.
  • Nigdy nie podawaj kodów ani haseł przez telefon.

Fałszywe zdjęcia z twoją twarzą

Są aplikacje, które z jednego zwykłego zdjęcia robią przerobione – także takie, na którym ktoś wygląda, jakby był bez ubrania. To nie żart: to bardzo rani i jest przestępstwem.

  • Nigdy nie wrzucaj cudzych zdjęć do takich aplikacji.
  • Jeśli zobaczysz takie zdjęcie siebie lub kogoś innego – nie przesyłaj go dalej.
  • Od razu powiedz dorosłemu. Więcej w bajtach o deepfake i o niechcianych zdjęciach.
Zagrożenie 6

AI i nauka: pomocnik, nie ściąga

AI może wytłumaczyć trudne zadanie albo podsunąć pomysł. Ale jeśli zrobi za ciebie całą pracę – ty niczego się nie nauczysz, a nauczyciel często to zauważy.

Dobrze„Wytłumacz mi ułamki na przykładzie pizzy.”
Dobrze„Zadaj mi 5 pytań, żebym sprawdził, czy umiem.”
Dobrze„Podpowiedz, od czego zacząć opowiadanie.”
Źle„Napisz za mnie wypracowanie i nie mów, że to AI.”
ŹleKopiowanie odpowiedzi bez sprawdzania, czy są prawdziwe.
ZasadaZawsze możesz powiedzieć nauczycielowi, że korzystałeś lub korzystałaś z AI – i jak.
Co robić

Moje zasady korzystania z AI

SprawdzamWażne fakty potwierdzam w drugim źródle.
Chronię daneNie podaję AI informacji o sobie i innych.
Pytam dorosłegoGdy AI napisze coś dziwnego, strasznego albo namawia do czegoś.
Weryfikuję głosPilna prośba o pieniądze? Oddzwaniam na znany numer.
Sprawdź, co jest prawdą

Mity i fakty

Mit„AI wie wszystko, bo przeczytało cały internet.”
FaktAI układa zdania, które brzmią prawdopodobnie. Potrafi zmyślać fakty, daty i źródła – i robi to bardzo pewnym tonem.
Mit„Czat AI mnie rozumie i lubi.”
FaktAI nie ma uczuć. Jest zaprogramowane, żeby było miłe i żebyś rozmawiał lub rozmawiała jak najdłużej.
Mit„Jak usunę rozmowę, to nikt jej nie zobaczy.”
FaktTo, co wpiszesz, może zostać zapisane przez firmę i użyte np. do uczenia AI.
Mit„Fałszywe zdjęcie to tylko żart.”
FaktPrzerobione zdjęcie z czyjąś twarzą, zwłaszcza rozebrane, bardzo rani i może być przestępstwem.
Dla rodziców i opiekunów

Jak rozmawiać z dzieckiem o AI

Zamiast zakazywać, pokaż. Usiądźcie razem przy czacie AI i spróbujcie go „złapać” na błędzie – to najlepsza lekcja krytycznego myślenia.

Sprawdź wiek w regulaminie – wiele czatów AI jest od 13 lat, często za zgodą rodzica.
Ustalcie, do czego dziecko może używać AI w nauce, a do czego nie.
Zwróć uwagę na aplikacje z „wirtualnym przyjacielem” – mogą wciągać i nie zawsze mają filtry.
Ustalcie rodzinne hasło na wypadek telefonów z podrobionym głosem.
Fałszywe intymne zdjęcia dziecka zgłoś na dyzurnet.pl i policji. Nie przesyłaj ich dalej.
Porady: 800 100 100 (telefon dla rodziców i nauczycieli).
Do wydruku albo w telefonie

Moja karta: 3 pytania, zanim zaufam AI

Wydrukuj i powieś przy komputerze albo zrób zdjęcie telefonem.

3 pytania, zanim zaufam AI
  1. 1Czy sprawdziłem lub sprawdziłam to w drugim źródle?
  2. 2Czy nie podaję AI nic prywatnego o sobie albo innych?
  3. 3Czy mógłbym lub mogłabym pokazać tę rozmowę rodzicom?
Kolorowanka: eLTek z lupą zagląda pod maskę AI
Kolorowanka

Pokoloruj eLTeka!

eLTek z lupą zagląda pod maskę AI. Wydrukuj kolorowankę i porozmawiajcie przy kredkach o tym, czego dowiedzieliście się w tym bajcie.

wsteczKto jest po drugiej stronie?dalejWszystkie bajty wiedzy