Bajt 08 · 12–15 lat · 6 minut

Fake newsy isprawdzanie informacji

Nie wszystko, co ma milion wyświetleń, jest prawdą. Sprawdzenie informacji zajmuje trzy minuty i chroni ciebie oraz twoich znajomych.

Czerwona maskotka Landtech Kids sprawdza przez lupę, która wiadomość jest prawdziwa
W skrócie

Trzy najważniejsze rzeczy

1

Silne emocje po przeczytaniu to sygnał, żeby zwolnić.

2

Zanim udostępnisz, sprawdź: kto, skąd, kiedy.

3

Nie przesyłaj dalej niczego, czego nie sprawdziłeś lub nie sprawdziłaś.

Co to jest fake news?

Fake news to fałszywa albo zmanipulowana informacja udająca prawdziwą wiadomość. Czasem ktoś zmyśla ją w całości, czasem bierze prawdziwe zdjęcie i dopisuje do niego nieprawdziwą historię. Powody bywają różne: zarobek na kliknięciach, chęć wywołania kłótni, strachu albo wpłynięcia na to, co ludzie myślą.

Dlaczego fake newsy tak szybko się rozchodzą?

Bo wywołują silne emocje: złość, strach, oburzenie, zachwyt. A emocje sprawiają, że udostępniamy szybciej, niż myślimy. Algorytmy lubią treści, na które ludzie mocno reagują, więc pokazują je jeszcze większej liczbie osób.

Fake newsy i sprawdzanie informacji

Sygnały ostrzegawcze

Krzykliwy tytuł, dużo wykrzykników, WIELKIE LITERY.
Brak informacji, skąd pochodzi wiadomość.
„Media o tym milczą”, „udostępnij, zanim usuną”.
Konto założone niedawno albo bez prawdziwych danych.
Zdjęcie wygląda na stare albo z innego miejsca.
Tytuł mówi coś innego niż treść.
Fake newsy i sprawdzanie informacji

Test trzech minut

W Polsce działają serwisy, które sprawdzają popularne informacje, np. Demagog, Konkret24 czy FakeHunter. Warto tam zajrzeć, gdy coś budzi wątpliwości.

Kto to napisał?Znana redakcja, instytucja, ekspert? Czy anonimowe konto?
Czy piszą o tym inni?Wpisz temat w wyszukiwarkę. Jeśli ważna wiadomość jest tylko w jednym miejscu, uważaj.
Kiedy to było?Sprawdź datę. Stare wiadomości często wracają jako „nowe”.
Skąd jest zdjęcie?Użyj wyszukiwania obrazem. Pokaże, gdzie zdjęcie pojawiło się wcześniej.
Czy tytuł pasuje do treści?Przeczytaj całość, nie tylko nagłówek.
Wspólna zasada serii

Zasada STOP przy informacjach

SStop

Nie udostępniaj od razu. Silne emocje to czerwone światło.

TTwarde sprawdzenie

Zrób test trzech minut.

OOchroń innych

Nie przesyłaj dalej niczego niesprawdzonego. Każde udostępnienie to twoja rekomendacja.

PPowiedz

Nie wiesz, czy to prawda? Zapytaj dorosłego albo nauczyciela. A jeśli widzisz, że znajomy wrzucił fałszywą informację, napisz mu o tym grzecznie, najlepiej prywatnie.

Potem klikaj w karty, żeby odkrywać je po kolei.
Sprawdź, co jest prawdą

Mity i fakty

Mit„Skoro ma tyle wyświetleń, to prawda.”
FaktPopularność nie oznacza prawdy. Fake newsy często rozchodzą się szybciej niż fakty.
Mit„Zdjęcie nie kłamie.”
FaktZdjęcie może być prawdziwe, ale z innego miejsca i czasu, albo podrobione przez AI.
Mit„Mnie nikt nie oszuka, od razu to widzę.”
FaktFałszywe informacje nabierają także dorosłych i ekspertów. Wszyscy musimy sprawdzać.
Mit„Udostępnię, najwyżej ktoś sprawdzi.”
FaktZanim ktoś sprawdzi, zobaczą to setki osób.
Do wydruku albo w telefonie

Moja karta: zanim udostępnię

Wydrukuj i powieś w widocznym miejscu albo zrób zdjęcie telefonem.

zanim udostępnię
  1. 1☐ Czuję silne emocje? Zatrzymuję się.
  2. 2☐ Wiem, kto to napisał.
  3. 3☐ Znalazłem lub znalazłam tę informację w innym wiarygodnym źródle.
  4. 4☐ Sprawdziłem lub sprawdziłam datę.
  5. 5☐ Przeczytałem lub przeczytałam całość, nie tylko tytuł.
Nie wszystko zaznaczone? Nie udostępniaj.
Kolorowanka: eLTek z lupą sprawdza wiadomości
Kolorowanka

Pokoloruj eLTeka!

eLTek z lupą sprawdza wiadomości. Wydrukuj kolorowankę i porozmawiajcie przy kredkach o tym, czego dowiedzieliście się w tym bajcie.

wsteczWizerunek i zgodadalejRównowaga ekranowa